Begin 2010 legde een zware aardbeving Haïti in puin. De vernielde infrastructuur maakte het land bijzonder vatbaar voor epidemieën. Willem van Burgsteden, water- en sanitatiespecialist bij Artsen zonder Grenzen, was tot voor kort in Haïti, om het afvalwater van een cholerabehandelcentrum te verwerken.

Eind oktober 2010 werd Haïti getroffen door een cholera-uitbraak. Binnen tien weken had de uitbraak zich in een groot deel van het land verspreid en in de vijf maanden erna waren er al 250.000 patiënten en ruim 5.000 sterfgevallen geteld. Normaal gesproken verspreidt cholera zich niet snel of helemaal niet als de kwaliteit en voorziening van drinkwater goed is en er een adequate waterafvoer en -verwerking is. De beschadigde infrastructuur zorgde er echter voor dat de bacterie zich eenvoudig kon verspreiden. De vatbaarheid van de mensen was bovendien groot door de verslechterde gezondheidssituatie en voedselvoorziening onder de bevolking.

Cholerabehandelcentrum
De beste bestrijding van een epidemie is natuurlijk preventie; tegelijkertijd moeten de patiënten behandeld worden die cholera hebben opgelopen. Een cholerabehandelcentrum, zoals Artsen zonder Grenzen heeft opgezet in de Haïtiaanse hoofdstad Port-au-Prince, bestaat uit 250 bedden, observatietenten, hersteltenten, een apotheek, een keuken, een ambulancedienst en kleedruimten. Daarnaast is er een watervoorziening, de afvalverwerking en, in ons geval, een vuilwaterverwerking. Al met al een ommuurde ruimte van bijna een hectare.

Waterzuivering in Haiti. Foto: Aurelle Baumel

Waterverbruik
In een cholerabehandelcentrum wordt veel water gebruikt. Maximaal 250 patiënten plus begeleiders betekent 40 m3 besmet afvalwater per dag. De zwaar zieke patiënten liggen op bedden die bestaan uit een metalen frame en een plastic doek met een rond gat erin waaronder een emmer past die dienst doet als wc-pot. Het verzamelde water uit de emmers, samen met het water van de douches, normale wc’s en wasplaatsen, wordt verzameld in grote plastic reservoirs die tevens als opslagtanks gebruikt worden – klaar voor verwerking.

Verwerking afvalwater
Het verwerken van cholera-afval is een heikel punt. Vast afval wordt verbrand in ovens en verwerkt in pits die na gebruik met beton worden afgesloten. Voor het afvalwater was echter geen goede oplossing. Begin 2011 begon Artsen zonder Grenzen te experimenteren met het zelf verwerken van afvalwater door middel van zuivering. Met hulp van externe specialisten werden simpele en betaalbare procedures bedacht om afvalwater te behandelen. Bij de methode die op het moment wordt toegepast worden zoutzuur en gehydrateerde kalk gebruikt om de pH van het afval water te beïnvloeden. Hiermee wordt een omgeving gecreëerd waarin de cholera bacterie niet goed kan overleven. Het vuil wordt gescheiden door een proces van vlokkenvorming, neerslag en afvoer. Dit alles wordt gedaan in een serie tanks met een capaciteit om maximum 30m3 afval water per keer te verwerken met opslagcapaciteit voor piekmomenten.

Regenseizoenen
Normaal gesproken zijn er twee regenseizoenen in Haïti, de grote van maart tot eind juni en een kleinere van augustus tot en met oktober. De meeste neerslag valt in mei. De grote hoeveelheden regenwater kunnen dan niet afgevoerd worden en alles staat dan onder water. Dit is een goede voedingsbodem voor de cholerabacterie, ook vanwege de slechte sanitaire omstandigheden. In 2011 was de piek van de cholera-epidemie in mei: het aantal patiënten was toen vertienvoudigd ten opzichte van de maand ervoor.

Investering nodig
Dit voorjaar hebben we een nieuw cholerabehandelcentrum opgezet nadat we een oude locatie moesten verlaten. Gelukkig konden we al een 25-tal patiënten opnemen in het gedeelte dat al klaar was. Het regenseizoen was immers begonnen en het aantal cholerapatiënten liep op. En dat terwijl er dit jaar minder choleracentra zijn opgezet, omdat veel organisaties hun inspanningen op het gebied van cholera hebben teruggeschroefd. Eind mei 2012 was er opnieuw een grote piek in patiënten te zien en het nieuwe cholera behandel centrum was wederom tot de nok toe gevuld met patiënten. De enige oplossing die echt een duurzaam eind aan het choleraprobleem kan brengen lijkt echter vooral te liggen in een forse investering in de water- en sanitaire infrastructuur van Haïti.


Door: Willem van Burgsteden


(Persbericht Artsen zonder Grenzen, juli 2012)